Henk Hage

portrettenproject Long Stay TBS

Violet en citroengeel

Violette man

Bij de sessies van gisteren was de filmploeg er. Een of twee keer in de maand zullen ze komen om opnamen te maken van de schildersessies en de gesprekken tussen model en schilder. Aqr, het ‘beweeglijke model’, kwam om verder te werken aan het tweede portret. Dat was na de eerste sessie heel compact gepenseeld in een omgeving van oranje en groen. Een grote tegenstelling met de beweeglijkheid van Aqr 1, 9VI15.

Aqr had toegestemd met de filmopnamen. Terwijl ik mijn materialen installeerde en de verf uit de tubes kneep, was het duidelijk dat de aanwezigheid van de filmploeg Aqr een podium bood voor zijn gramschap.  ‘Als ik je nu ga schilderen, krijg je donkere wolken boven je hoofd, onweer in je ogen…’ hield ik hem voor. Dat bracht hem, ook na een korte pauze, nauwelijks in een andere stemming.

Aqr 2, 9/23VI15

Aqr 2, 9/23VI15

Het groen en oranje in grote streken met zinkwit bedekt, om een begrensd silhouet te maken. Daarbinnen violet, als grond voor hoofd en gezicht. Met flinke streken het gelaat, Picasso-achtiger dan ik gewoon ben. Een robuust beeld van de stemming van Aqr. Als het klaar is, zie ik in het violet de man, innerlijk bijna tot het kookpunt… de trekken van het gezicht ingehouden. Het oranje en groen in de ondergrond nuanceren…

Het verschil met Aqr 1, 9VI15, de beweeglijke man, die niet in zijn silhouet past, is treffend. Dit portret heeft een kern,  gaat niet alle kanten op.

 

Citroengeel

Peg 1, 2/22VI15 onvoltooid, detail

Peg 1, 2/22VI15, onvoltooid (detail)

Tijdens de korte sessies met Peg bijzondere gesprekken. De eerste keer, op 2 juni, sprak hij  bij het binnenkomen zijn angst uit. Met woorden, in zijn houding en onzekere motoriek. Van tevoren wist ik al dat hij maar kort zou blijven, dus alleen maar aan een onderschildering kon werken. Dat werd voornamelijk citroengeel. Dat gebruik ik bijna nooit, zeker niet in een portret. Het samentrekkende, als van het zuur van een citroen heeft het, in tegenstelling tot het stralende van warmere gelen.

Ik was nog maar nauwelijks met schilderen begonnen en Peg vuurt een vraag op me af:

‘Bent u religieus?’

Meteen duidelijk dat we niet aan de oppervlakte zullen blijven. In het gesprek niet en in het schilderen niet. Na de eerste sessie is het portret zó citroengeel, zó zuur, dat ik er niet eens een goede foto van heb gemaakt om hier te laten zien. Dat geel maakte een zeer kwetsbaar mens zichtbaar. Leek  een jong meisje, het geel als blonde haren.

Dat meisje, dat moest ik in de tweede sessie snel wegwerken, want dat beviel Peg helemaal niet. Het duurde niet veel langer dan een half uurtje en voor ik met schilderen begon, hadden we het volgende gesprek (het u en je door Peg afwisselend gebruikt):

‘Henk, bent u helderziend?’

‘Nee, hoe kom je daarbij?’

‘Anders kun je nooit zulke schilderijen maken.’

‘Nee hoor, ik zie echt niet meer dan een ander. Wel is het zo, dat ik bij het portret schilderen niet alleen met mijn ogen kijk. Ik doe het ook met mijn gevoel. Zeg maar, met het hart.’

Even later:

‘Henk, u bent een wijze man.’

‘Hoe kom je daar nu bij?’

‘Door de dingen die u allemaal zegt.’

Tijdens het schilderen nogmaals:

‘Je bent een wijze man.’

‘Als ik goed aan het schilderen ben, dan zit de wijsheid in mijn handen. Meer dan in de woorden die ik zeg.’

Een paar minuten later:

‘Jij schildert met liefde in je handen’.

‘Dat zeg je mooi. Wie is hier nu de wijze man? Mag ik dit opschrijven?’

En dan te bedenken dat deze man het sterrenbeeld Peg koos. Pegasus, het gevleugelde paard uit de Griekse mythologie. Ook rijdier der dichters!

Het portret is nog onvoltooid en hierboven in detail te zien. De ogen met daarin dat citroengeel van de onderschildering. Een portret nog onderweg, met heel veel openingen. Als kieren waardoor je naar diep binnen kunt.

Wordt vervolgd.

P1090233

 

 

 

De eerste portretsessies

Twee portretten klaar in een sessie

De eerste werkdagen eindigden steeds met een “Nee, de portretjes zijn er nog niet. Wil je nog een keer terug komen?” De werkruimte nog onwennig, voelde als een uitwedstrijd spelen. Zoeken naar een manier om aan twee portretten tegelijk te werken (ik maak er van iedere bewoner twee). Daarbij, ik had al een half jaar geen portretten geschilderd.  Het lag voor mij duidelijk niet aan de ontmoetingen met de modellen. Met hun openhartigheid gaven ze mij genoeg aanleiding om te schilderen.

Tau2, 20V/8VI15 (detail)

Tau2, 20V/8VI15 (detail)

 

Na twee werkdagen

Na twee werkdagen

Gelukkig liep het op de derde werkdag  als een trein. Zowel in de ochtend als in de middag twee portretten klaar. Dat gaf mij het geruststellende gevoel, ik kan het nog. Vond een manier om tegelijk aan de twee schilderijtjes te werken. Niet na elkaar, maar afwisselend. Daardoor korte concentratie op de ene en snel loslaten om aan de andere te werken. Daarin dan iets anders doen. Zo ontstonden Sge1, 1VI15 en Sge2, 1VI15.

Sge1, 1VI15

Sge1, 1VI15

 

Sge2, 1VI15

Sge2, 1VI15

Tijdens het gesprek met Sge kwam ik te vertellen over een bijzondere film die ik een paar maanden geleden zag. The Salt of the Earth over de Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado. Tientallen jaren reisde Salgado naar brandhaarden over de hele wereld en maakte daar indringende portretfoto’s. In de film zegt hij daarover:

“Als je een goed portret maakt, is het alsof je in een fractie van een seconde het leven van die ander begrijpt. Die persoon schenkt je als het ware zijn portret”.

Hier kwam ik op, omdat ik het gevoel had dat Sge mij zijn portret als het ware in de hand legde. De twee schilderijtjes kregen gaandeweg duidelijk een verschillende gedaante, daarmee ook een verschillende leeftijd. Op het spanningsvolle bijna-klaar moment, een spanning die tintelt van het ‘ja, het is goed’ dat nog in de lucht hangt, op dat moment zag ik, dat ik in portret Sge1 een jongen geschilderd had. Dat zei ik ook. Het tweede portret was de man van nu. Met verdriet achter de ogen. Ik besloot ze zo te laten. Sge had ze nog niet eerder willen zien (dat verschilt nogal per model, de een wil steeds kijken, de ander pas op het eind), voor hem kwam nu het moment. Verbazing en ontroering, het was duidelijk dat de portretten hem diep raakten. Verbazing, omdat de jongen op het portret precies de jongen is die hij was. “Ik had vroeger zo’n Kodak Box camera. Daarmee heb ik een keer een foto van mezelf gemaakt, die is nog bij mijn zus, als je die hiernaast zou houden… precies hetzelfde… Hoe kan het dat ik dat uitgestraald heb!” Ik wees hem op het nog onbeschilderde wit boven en naast het hoofd. “Ja, dat is het licht dat toch nog in me is”. Ontroering, ook voor mij, omdat er zich iets zeldzaams voltrokken had, dat wonderlijke dat Salgado in de film verwoordde.

 

 

Een beweeglijk model

Aqr1, 9VI15

Aqr1, 9VI15

Of dit schilderijtje klaar is weet ik nog niet. De bewoner die er gistermiddag voor poseerde is de man die ik als eerste ontmoette toen ik twee jaar geleden voor het eerst een voet over de drempel van de kliniek zette. Op het moment van die ontmoeting verdween alle verkrampende vrees voor de mannen van de Long Stay. Het was mooi hem terug te zien in een portretsessie. Aqr schrijft en schildert zelf ook, abstract expressionistisch naar zijn zeggen. Dat nodigt mij uit vrijer te schilderen dan bij iemand van wie ik een reactie kan verwachten als “Ben ik dat, in die verfvlekken?”. Stilzitten ging hem slecht af, “Mijn ADHD hè”. Zijn beweeglijkheid zat niet alleen in zijn lijf, ook in zijn blik, zijn manier van praten. Zijn hoofd past als het ware niet in de contour van het portret. Binnen en buiten gaan in elkaar over. Beeld van zijn openheid.

 

9 juni 2015

9 juni 2015

 

© 2017 Henk Hage

Up ↑